نگراني هاي استاد

دولت جديد و تعهدات ايران پيرامون جامعه اطلاعاتي

دنياي کامپيوتر و ارتباطات - سال هفتم شماره 65

خبرگزاري ايتنا

در روزهاي پاياني سال 86 آخرين جلسه انجمن مطالعات جامعه اطلاعاتي در محل انجمن هاي علمي کشور تشکيل شد.استاد دکتر معتمد نژاد  پدر علم ارتباطات ايران ومعمار فعاليتهاي موفق ايران در اجلاس  جامعه اطلاعاتي به ايراد سخنراني پرداختند که در جاي خود قابل تامل است و توجه بيشتر مسولين امر را طلب مي نمايد. اهميت انتقاد هاي  دکتر معتمد نژاد زماني بيشتر نمايان مي شود که بياد بياوريم ايشان استادي هستند که اصولآ خوش بين بوده و اين انتقادات از زبان شخصي جاري شده که مشهور به صفاتي همچون فروتني  بردباري  آرامش  دانش مداري  ادب   پر کاري و نو آوري و کم ادعايي آرمان گرايي و واقع بيني  هدفمندي  اميدواري به آينده  خوش بيني  بزرگ انديشي  مشارکت جويي عشق  انسانيت و.........است .شرح اين توضيحات از زبان بزرگان و عزيزاني همچون دکتر شکر خواه،  دکترفرقاني، دکتر حبيبي،  مهندس جهانگرد،  دکتر توفيقي ،آقاي مسجد جامعي، دکتر خانيکي، و ساير دوستان و عزيزان در سايت هميشه استاد مکتوب است.

دکتر معتمد نژاد اشارات غم انگيزي داشتند که در پي مي آيد. ايشان ضمن اشاره به اجلاس ژنو و تونس خاطر نشان کردند که طبق اسناد و خط عمل هايي که در اجلاس ژنو وتونس به تصويب رسيد ما بايد مواردي را در حوزه جامعه اطلاعاتي اجرايي مي کرديم که متأسفانه هيچ کدام از آنها انجام نشده است.

نا کار آمدي ايران در اجرايي کردن اسناد اجلاس ژنو و تونس از يک سو و همچنين گزارش نا مناسب کارهاي انجام شده از سوي ديگر باعث شده است آخرين اثري که از کشورمان در يونسکو  در باره ي گزارش عملکرد موجود است به سال 1999 مربوط باشد.

همچنين عدم توجه دولت به اجلاس جامعه اطلاعاتي ونيز عدم همکاري با انجمن هاي علمي به  خصوص انجمن مطالعات جامعه اطلاعاتي ايران از مباحثي بود که توسط آقايان دکتر شکر خواه و دکتر محسنيان راد و نيز ساير اعضائ انجمن مورد اشاره قرار گرفت.

قابل توجه است که اجلاس جهاني جامعه اطلاعاتي ايران (wsis) طي دو مرحله برگزار شد. مرحله اول در ژنو در سال 2003 و ديگري در تونس در سال 2005 . طي اين اجلاس چهار سند مهم که به بيانيه اصول ژنو- برنامه عمل ژنو - پيمان تونس و دستور العمل تونس براي جامعه اطلاعات مشهور هستند به تصويب رسيدند.اين اسناد کليه دولتها از جمله دولت ايران و نيز کليه سازمانها ي بين المللي  بخش خصوصي و جامعه مدني را موظف به ساخت و پي ريزي يک جامعه اطلاعاتي مردم مدار ، فراگير و توسعه محور و غير تبعيض آميز مي کند . طبق اسناد سازمان ملل متحد از جمله بيانيه هزاره و اسناد wsis کليه دست اندرکاران موظف هستند اولآنسبت به اهداف 8گانه بيانيه هزاره متعهد بوده و نيز موارد زير را در حوزه جامعه اطلاعاتي پيگيري نمايند:

+ حفظ و همسو كردن استراتژيهاي ملي اينترنت در جهت اولويتهاي ملي توسعه.

+ برگزاري اجلاس فروم  زمامداري اينترنت( IGF) ـ فروم  جديدي در جهت گفتگوي مبتني بر سياست سهامداري چندجانبه (multistackholder partnership) در مورد زمامداري اينترنت.

+ تدوين و توسعه‌ي سياست‌گذاري عمومي در مورد اينترنت از رهگذر همكاري فزاينده‌ي دولتها در رايزني با تمامي سهامدارن. كه اين شامل تدوين اصول قابل كاربرد در سطح جهاني است، اصول مرتبط با  مباحث سياست‌گذارانه‌درمورد  هماهنگي و مديريت منابع مهم اينترنتي.

+ توسعه‌ي استراتژيها به منظور افزايش ارتباطات قابل دسترس در سطح جهاني، كه موجب تسهيل در دسترسي بهينه و برابر براي همگان مي‌شود. به عبارتي با بهينه‌سازي انتقال اينترنت و هزينه‌هاي ارتباطاتي، كه مي‌توان در محيطهاي تجاري و رقابتي در مورد آنها مذاكره و چانه زني كرد و به سمت پارامترهاي واقعي، شفاف و غيرتبعيض‌آميز جهت گيري‌شان كرد، و از سوي ديگر تاسيس و ايجاد شبكه‌هاي كليدي و پرسرعت اينترنتي  و نيز نقاط مبادله‌ي ملي، منطقه‌اي و نيمه‌منطقه‌اي.

+ بهبود و بهينه‌سازي مكانيسم‌هاي مالي موجود به منظور دسترسي جهاني به ICT ها در جهت توسعه، توانايي بخشي و برطرف‌كردن فاصله‌ي ديجيتالي.

+ استقبال از صندوق همبستگي ديجيتال كه در قالب يك مكانيسم نوآورانه‌ي مالي در ژنو تاسيس شد.  اين صندوق گشوده بروي تمامي سهامداران ذينفع داراي ماهيتي داوطلبانه است، كه اساسا متمركز است بر نيازهاي خاص و ضروري در سطح بومي و نيز  يافتن منابع داوطلبانه‌ي جديد براي تامين بودجه‌ي “همبستگي”.

+ تدوين و اجراي سياستهاي اجرايي كه از يك سو منعكس‌كننده‌ي واقعيتهاي ملي باشد و از سوي ديگر فضاي حمايتي و بين‌الملي را افزايش دهد ( كه اين شامل سرمايه‌گذاريهاي مستقيم خارجي و نيز بسيج منابع بومي است)، تا موجب ارتقا و پروش موسسات و بنگاهها، به ويژه موسسات كوچك، متوسط و خُرد  (SMEs) شود.

+ ايجاد ظرفيت ICT براي همگان و نيز ايجاد اطمينان در استفاده از آنها از جانب همگان ـ از جمله جوانان، مسن‌ترها، زنان، بوميان، معلولان، و جوامع دورافتاده و روستايي ـ از خلال بهبود و ارائه‌ي برنامه‌ها و سيستمهاي آموزش و پرورش شامل آموزش دائمي و آموزش از راه دور.

+ اجراي آموزش و پرورش موثر و مفيد به ويژه در علم و تكنولوژي كه موجب ترغيب و ارتقا مشاركت فعال دختران و زنان در فرايند تصميم‌گيري ساخت جامعه‌ي اطلاعات شود.

+ توجه خاص به صورتبندي مفاهيم جهاني طراحي و استفاده از تكنولوژيهاي كمكي كه موجب افزايش دسترسي تمامي افراد و از آن جمله معلولان شود.

+ ارتقا سياست‌گذاريهاي همگاني در جهت دسترسي همگان در تمامي سطوح ـ از جمله جمعيت‌هاي مختلف ـ به سخت افزار، نرم افزار و نيز برقراري ارتباطات از طريق تلاقي فزاينده ميان محيط تكنولوژيك، توانمندسازي، و ماهيت بومي.

+ افزايش دسترسي به دانش جهاني درمورد سلامت و بهداشت و نيز دسترسي به خدمات پزشكي از راه دور( به ويژه در مناطقي در وضعيت اضطراري‌اند و براي كمك به آنها فراخوان جهاني براي همكاري اعلام شده‌است)، دسترسي به كارشناسان بهداشت و نيز برقرار كردن شبكه ميان آنها تا بتواند به افزايش كيفيت زندگي و شرايط محيطي ياري رسانند.

+ بالابردن ظرفيت و توانايي‌هاي ICT تا بدين ترتيب موجب افزايش دسترسي و استفاده از شبكه‌ها و خدمات پستي شود.

+ بهره‌گيري از ICT ها به منظور افزايش دسترسي به دانش كشاورزي، مبارزه با فقر، و حمايت از محصولات بومي، و دسترسي به دانش مرتبط با كشاورزي بومي.

+ توسعه و اجراي كاربردهاي زمامداري اينترنت براساس استانداردهاي همگاني  در جهت افزايش و ارتقا سيستمهاي زمامداري اينترنت و افزايش كاربردپذيري ميان آنها (در تمامي سطوح). كه اين از يك سو موجب دسترسي بيشتر به اطلاعات و خدمات در مورد زمامداري اينترنت مي‌شود و از سوي ديگر به  ساخت شبكه‌هاي ICT و توسعه‌ي خدماتي ياري مي‌رساند كه همه جا، در هر زمان و براي هر كس با هر امكانات مهيا باشد.

+ حمايت از نهادهاي آموزشي، علمي و فرهنگي كه شامل كتابخانه‌هاي، بايگاني ها و موزه‌ها است؛ آن هم با توجه به نقش اين نهادها در گسترش و فراهم كردن دسترسي برابر و آزاد به مطالب متنوع و گوناگون و نيز حفظ و نگهداري از اين مطالب (از جمله مطالب ديجيتالي) كه موجب حمايت از آموزش رسمي و غير رسمي، تحقيقات و نوآوري مي‌شود. و به ويژه حمايت از كتابخانه‌ها با توجه به نقش خدمات رساني همگاني آنها در فراهم كردن زمينه‌ي دسترسي آزاد و برابر به اطلاعات و نيز با توجه به نقش آنها در ارتقا سوادآموزي ICT و ارتباطات ميان جوامع به ويژه جوامعي كه بهره‌هاي اندكي از خدمات رساني دارند.

+ افزايش توانمندي جوامع در تمامي كشورها به منظور پرورش زبانهاي محلي يا بومي.

+ تقويت كيفي و محتوايي اينترنت در سطح ملي، منطقه‌اي و بين‌المللي.

+ تشويق به استفاده از رسانه‌هاي سنتي و جديد به منظور افزايش دسترسي جهاني به اطلاعات، فرهنگ و دانش براي تمامي مردم، به ويژه اقشار آسيب پذير و مردم كشورهاي درحال توسعه؛ و از آن جمله تشويق به استفاده از راديو و تلويزيون به منزله‌ي رسانه‌هايي آموزشي.

+ تاكيد مجدد بر استقلال، پلوراليسم و تنوع رسانه‌ها و آزادي اطلاعات كه شامل تدوين و توسعه‌ي قانون‌گذاريهاي داخلي(بنابر مقتضيات) مي‌شود.

+ تشويق موكد از موسسات و كارآفرينان ICT در توسعه و تدوين فرايندهاي توليديِ مبتني بر دوستي با محيط زيست به‌منظور به حداقل رساندن آثار زيانبار استفاده از ICT و توليدات آنها و نيز  كاستن از ضايعات آنها بر انسان و محيط.

+ ادغام سياست‌ها و ضوابط نظارتي، خودنظارتي و ديگر سياستها و ضوابط مفيد در حمايت از كودكان و نوجوانان در برابر سوءاستفاده و استثمار، و ادغام اين سياستها و ضوابط در برنامه‌هاي عملي ملي و استراتژي‌هاي اينترنتي.

+ تشويق به توسعه‌ي شبكه‌هاي پژوهشي پيشرفته در سطوح ملي، منطقه‌اي و بين‌المللي، به منظور افزايش تشريك مساعي در علم، تكنولوژي و آموزش عالي.

+ تشويق به انجام خدمات داوطلبانه، در سطح يك جامعه‌ي كوچك، به منظور به حداكثررساندن اثرات توسعه‌اي ICTها.

+ تشويق به استفاده از ICTها به منظور افزايش راههاي ديگر كاركردن، از جمله كار از راه دور كه منجر به بازدهي بيشتر و اشتغال‌زايي مي‌شود.

+ بهبود سيستمهاي هشدارِ به‌موقع بلايا از طريق همكاري فني و افزايش ظرفيت و توانمندي كشورها (به ويژه در كشورهاي در حال توسعه) در استفاده از ابزارهاي ICT براي هشدار به‌موقع، مديريت و ارتباطات اضطراري، و از آن جمله پخش هشدارهاي قابل فهم براي افراد در معرض خط است.

+ در دسترس قراردادن سرويسهاي مشاوره براي كودكان، و ضرورت توجه و نياز به بسيج منابع مناسب و تدابير مقتضي. از همين رو شماره تلفنهايي بايد در نظر گرفته شود كه به آساني به خاطر سپرده مي‌شوند، از تمامي تلفنها قابل شماره‌گيري‌ باشند و هزينه‌اي دربر نداشته باشند.

+ ديجيتالي‌كردن داده‌هاي تاريخي و ميراث فرهنگي به نفع نسلهاي آتي‌ است.

نحوه‌ي اجراي اين كار در ادامه‌ي اجلاس و سازوكارهاي اجرايي آن به‌ويژه در دستورالعمل تونس ديده مي‌شود.

 

قابل توجه است که در دولت آقاي خاتمي توجه ويژه اي به مباحث فوق مي شد. رئيس جمهور وقت مشاور ويژ اي در جهت توسعه IT  و عملياتي کردن تعهدات ايران تعيين نمودند وبودجه خاصي طي مکانيزمي شفاف و پاسخگو تحت عنوان طرح تکفا به اين امر اختصاص داده شد.رسانه ها امکان پيگيري و ديده باني درجه پيشرفت ايران را در دسيدن به اهداف فوق داشتند. بخش جامعه مدني و بخش دولتي حضور فعالي در اجلاس wsis داشتند ودولت ايران توانست بندهايي از اجلاس ژنو و تونس را به خصوص در حوزه ي زمامداري اينترنت به تصويب رسانده و با کمک کشورهاي موسوم به کشورهاي 20 در جهت ساماندهي  وضعيت حاکميت اينترنت در سطح بين المللي و متولي شدن  ITUکارنامه ي درخشاني  را ارائه نمايند.اجلاس منطقه ايwsis درتهران برگزار گرديد و ايران در منطقه آسيا و اقيانوسيه ونيز در حوزه جامعه مدني در خاور ميانه وشرق آسيا نقش محوري داشت . ابعاد اخلاقي جامعه اطلاعاتي مورد توجه قرار گرفت وايران توانست با کمک ساير کشورها از جمله ايالات متحده از رسميت يافتن دامنه هاي غير اخلاقي و پورنو گرافي جلوگيري نمايد.

اين وضعيت نسبتأ مطلوب جمهوري اسلامي، با تغيير دولت و تغيير مديران دولت با رکود مواجه شد.و با گذشت 3 سال از روي کار آمدن دو لت جديد انتظار مي رود وضعيت تغيير يافته  تجربه مديران قبلي به مديران جديد انتقال يافته و موتور حرکت ITC کشور گرم شده باشد.ولي نگراني هاي استاد و ساير  اساتيد  و نيز خاموشي جامعه مدني نشان از بحراني بودن و عدم توجه ويژه دولت به وضعيت ITC  در کشور دارد.جا دارد مسؤلين محترم نسبت به آسيب شناسي وضعيت فعلي اهتمام ورزيده ونسبت به بازسازي و فعال نمودن بازارITC  ونيز پيگيري مباحث حقوقي و نظري و نيز رشد جامعه مدني اقدام نمايند. به ياد داشته باشيم که عقب ماندگي دراين حوزه با توجه به رشد صعودي آن در ساير کشورها غير قابل جبران است.